The app was not found in the store. :-( #wpappbox

Links: → Visit Store → Search Google
Trang chủ » Cổ Văn Việt Nam » Hạnh Thục Ca

Hạnh Thục Ca

Bìa sách

EPUB

Tác giả: Nguyễn Nhược Thị

Thể loại: Cổ Văn Việt Nam


Đọc online

Giới thiệu

Kể từ khoảng cuối thế-kỷ XlX và đầu thế-kỷ thứ
XX là khoảng thời-gian cái chủ-nghĩa thực-dân ở bên Âu-tây đang lên mạnh. Những
nước ở bên Á-đông như Trung-hoa, Nhật-bản, Việt-nam và Xiam đều là những nước
có văn-hóa tối cổ, có nền chính-trị phân-minh, có kỷ-cương, có chế-độ rõ-ràng,
nhưng vì kém-hèn về đường vũ-bị, cho nên đều thành ra những miếng mồi của những
nước thực-dân như nước Anh, nước Pháp, nước Đức, nước Nga, v.v…

Song mỗi một nước trong những nước suy-nhược ấy
có một hoàn-cảnh, một tình-thế đặc-biệt, cho nên có nước như Nhật-bản, chóng
thoát khỏi sự uy-hiếp của các nước thực-dân; Có nước như Trung-hoa và Xiam tuy
không đến nỗi mất nước, nhưng cũng bị uy-hiếp khá nặng; có nước như Việt-nam ta
thì không những mất cả quyền tự-chủ mà còn bị người ta làm tiêu ma mất cả
tinh-thần quốc-gia nữa.

Số phận nước Việt-nam tuy đến năm Nhâm-ngọ
(1882) mới thật quyết-liệt, nhưng cái dự-án của người Pháp định lấy nước Việt-nam
làm thuộc-địa đã có từ lâu, mãi tới cuối đời Thiệu-trị, tức là vào quãng năm
Đinh-vị (1847) mới thực-hiện ra một cách rõ-ràng hơn trước.

Từ đó về sau nước Pháp Chỉ chờ có cơ-hội thuận-tiện
là vào đánh lấy đất-đai và uy-hiếp đủ mọi đường. Cái phương-sách của người Pháp
là đi từ từ từng bước một, trước lấy một nửa Nam-Việt, sau lấy cả Nam-Việt. Khi
công-cuộc ở Nam-Việt đã xếp-đặt đâu ra đấy rồi, bấy giờ mới tìm cách ra lấy Bắc-Việt.
Lần đầu vào năm Quí-dậu (1873) quân Pháp ra lấy thành Hà-nội rồi lại trả lại, để
mười năm sau là năm Nhâm-Ngọ (1882) lại đánh lấy lần nữa. Qua năm Quí-tị (1883)
Quân Pháp xuống lấy thành Nam-định, rồi đến tháng tư năm ấy, người thống-suất
quân Pháp là Hải-quân đại-tá Henri Rivière bị quân cờ đen giết ở gần Ô Cầu-giấy.
Trong khi quân Pháp vào đánh phá, việc nước rối loạn, thì vua Dực-tông thăng-hà
ở Huế vào ngày tháng sáu. Ngài trị-vì được 36 năm.

Từ đó về sau, trong khoảng năm sáu năm, bao
nhiêu những sự đau buồn xẩy ra ở đất Việt-nam. Pháp đã định đánh lấy nước ta,
thì lẽ tất-nhiên là ta phải đánh lại, song vì sức không đủ, phải nhờ quân tầu
sang cứu-viện, thành ra trong khoảng từ năm Quí-tị (1883) đến năm Ất-dậu (1885)
đất Bắc-Việt khắp nơi bị tàn phá. Quân Pháp thấy tình-thế khó-khăn, bèn sai Hải-quân
thiếu-tướng Courbet sang đánh thành Phúc-châu và vây đảo Đài-loan. Thế bất-đác-dĩ,
triều-đình nhà Thanh phải ký hòa-ước ngày 27 tháng tư năm Ất-dậu (1885) ở
Thiên-tân, cam-đoan rút quân Tàu ở Bắc-Việt về và nhận để nước Pháp được quyền
tổ-chức cuộc bảo-hộ ở Việt-nam.

Bảo-hộ là một chính-sách rất khôn-khéo. Khi
quân Pháp đã chinh-phục được cả nước rồi, cứ để nguyên chế-độ và các danh-vị
cũ, chỉ cốt đem những người thân-tín hay tôi-tớ của mình vào giữ các chức-vị để
dễ sai khiến. Dần dần người Pháp thu hết cả thực quyền vào tay mình. Những việc
như binh-bị, tài-chính, cai-trị và giáo-dục v.v…đều do người Pháp chủ-trương
và điều-khiển. Người bản xứ từ vua quan trở xuống hoặc chỉ được giữ cái hư-vị,
hoặc chỉ được làm những chức-vụ thừa-hành ở dưới quyền chỉ-huy của người Pháp.
Theo cái chính-sách ấy thì dân-khí trong những xú Bảo-hộ mỗi ngày một suy-nhược
đi, lâu dần thành ra một hạng người làm tôi-tớ rất giỏi, mà không có cái
tư-cách làm người tự-chủ nữa.

Đại-khái những việc ấy ta có thể xem sách vở của
Tây hay của ta mà biết được, còn những việc xảy ra ở kinh-thành Huế sau khi vua
Dực-tông mất rồi, thì ít người biết được rõ. Việc triều-chính lúc ấy rối loạn
do hai người quyền-thần muốn thừa cơ mà chuyên-quyền túng-tứ. Hai người ấy là
Nguyễn văn Tường và Tôn-thất Thuyết, một người coi tiền-tài và quan-lại, một
người giữ hết cả binh-quyền ở trong tay. Hai người thoạt đầu tiên đổi di-chiếu
của vua Dực-tông, bỏ hoành-trừ Dục-đức, cách chức quan ngự-sử Phan đình Phùng
và lập vua Hiệp-hòa. Được hơn bốn tháng sau, hai người lại bỏ vua Hiệp-hòa rồi
đem giết đi, giết cả quan nguyên Phụ-chính Trần Tiễn-Thành và lập vua Kiến-phúc.
Lúc bấy giờ Tôn-Thất Thuyết mộ quân Phấn-nghĩa để giữ mình và thường hay tiếm
dùng nghi-vệ của vua; Nguyễn van Tường thì lấy tiền hối-lộ của lũ khách buôn,
cho chúng đem một thứ tiền đúc ở bên Tầu, theo niên-hiệu Tự-đức, gọi là tiền sềnh,
tiền rất xấu và rất mỏng, bắt dân ở kinh-kỳ phải tiêu.

Vua Kiến-phúc lên làm vua được sáu tháng thì mắc
bệnh, mất một cách khả ngờ. Tường và Thuyết lập ông Ưng-Lịch mới 12 tuổi lên
làm vua, tức là vua Hàm-nghi. Triều-đình lúc ấy việc gì cũng do hai người quyền-thần
ấy quyết-định tất cả. Ông Dục-đức đã bị truất, không được làm vua, đến bấy giờ
cũng bị giết. Hoàng -thân quốc-thích ai làm điều gì trái ý hai người ấy đều bị
giết hay bị đày.

Những việc ấy đều là việc bí mật ở trong triều,
người ngoài khó mà biết được rõ ràng. May nhờ lúc ấy có bà Lễ-tần Nguyễn-nhược-Thị
đem những sự bà đã tai nghe mắt thấy mà kể ra trong một bài ca có 1018 câu thơ
lục bát, gọi là Hạnh Thục Ca.

Bà Nguyễn-nhược-Thị (1830-1909) người ở
Phan-rang, thuộc tỉnh Khánh-hoà, con gái quan Bố-chánh Nguyễn-nhược Sâm. Bà có
khiếu thông-minh, nổi tiếng có tài văn-học, được tuyển vào trong cung ngay từ đầu
đời Tự-đúc, rồi được phong chức Lễ-tần là một chức nữ-quan dưới bậc phi. Sau bà
được cử làm chức bí-thư hầu bà Từ-dụ Thái-hậu là mẹ đức Dực-tông. Vua Dực-tông
thờ mẹ rất có hiếu, mỗi tháng cứ 15 ngày thiết triều bàn việc nước với các
quan, 15 ngày sang chầu cung, tức là sang chầu mẹ, trong nước có việc gì
quan-trọng cũng tâu cho mẹ biết. Bởi vậy bà Lễ-tần Nguyễn-nhược-thị có thể biết
đúng những sự thực theo cái quan-điểm của người mình lúc bấy giờ, mà quyển sách
của bà là quyển sách có giá-trị đặc-biệt về một đoạn lịch-sử của nước ta.

Sao bà Nuyễn-nhược-thị lại đề nhan sách của bà
là Hạnh-Thục ca ? Là vì bà thấy cái hoàn cảnh triều Nguyễn lúc ấy phải bỏ
kinh-thành chạy ra Quảng-trị và Quảng-bình giống như cái hoàn-cảnh triều-đình
nhà Đường bên Tầu ngày xưa. Vua Minh-hoàng bị giặc An-lộc-sơn đánh, phải bỏ
kinh-thành Trường-an chạy vào đất Thục để lánh nạn. Theo cái nghĩa chữ nho, khi
vua đi đến đâu gọi là hạnh. Hạnh Thục là vua đi đến đất Thục. Vì có cái hoàn cảnh
hơi giống nhau như thế, cho nên bà Nguyễn-nhược-Thị mới lấy hai chữ ấy mà đề
nhan quyển sách của mình.

Văn cuả bà Nguyễn-nhược-Thị viết bằng chữ nôm,
văn-từ lưu-loát, nhưng có nhiều tiếng đọc theo dọng nói ở vùng Nam Trung thì
đúng vần, mà đọc đúng vần quốc-ngữ, thì sai. Bởì những tiếng có chữ n đứng cuối cùng thường được đọc như tiếng có chữ ng. Thí-dụ:

an đọc ra ang,

ăn đọc ra ăng,

xuân đọc ra xuâng,

khoan đọc ra khoang,

hờn đọc ra hờng,

thần đọc ra thầng,

đèn đọc ra thầng,

đèn đọc ra đèng,

quyền đọc ra quyềng v.v…

Lại có một vài câu thơ lạc vận, nhưng đó có lẽ
là khi người chép lại viết sai, chứ không phải lỗi tại tác-giả.

Vả cái giá-trị quyển sách của bà Nguyễn-nhược-thị
là không phải ở câu văn, mà ở những tài liệu của bà đã nhặt được để giúp nhà
làm sử sau này. Cũng vì thế mà khi tôi tìm được quyển sách này ở Huế, tôi liền
đưa cho trường Bác-cổ sao lấy một bản, tôi lại cho ban văn-học ở Khai-trí-tiến-đức
sao lấy một bản. Còn bản của tôi giữ, thì đem dịch ra làm mấy bản bằng quốc-ngữ,
phòng khi ở chỗ này mất, thì ở chỗ khác hãy còn. Ấy cũng nhờ vậy mà sau cuộc
binh lửa cuối năm Bính-tuất (1946) bao nhiêu sách vở của tôi bị đốt cháy, mà
còn có người giữ được một bản bằng quốc-ngữ. Nay tôi đem chú-thích những tiếng
khó bằng chữ nho và những tiếng tối nghĩa, rồi chia nguyên-văn ra từng đoạn, có
đề mục nhỏ ở cạnh rìa, để người ta xem cho dễ hiểu.

Quyển sách này tuy về đường hình-thức thì bé
nhỏ, nhưng về đường lịch-sử, nó có cái giá-trị khá lớn, cho nên tôi vui lòng
đem in ra đẻ làm một sách bổ quốc sử rất tiện-lợi cho những người muốn biết những
biến-cố ở kinh-thành Huế, do một người Việt-nam có địa-vị đặc-biệt đã kể lại,
trong thời-kỳ người Pháp mới sang lập cuộc bảo-hộ ở đất này.

Viết tại Hà-thành, tháng quí thu, năm Canh dần
( Oct. 1950 )

 Lệ-thần
Trần-trọng-Kim

Bình luận

bình luận

Trả lời

Về trang web

Trang web bbbooks.vn được thực hiện do sở thích cũng như phục vụ nhu cầu cá nhân, sau đó chia sẻ cho cộng đồng.

Ebook tại bbbooks.vn được sưu tầm từ các nguồn trên internet và được download hoặc đọc hoàn toàn miễn phí.

Các tính năng thường xuyên được cập nhật.

Bản quyền sách

Bản quyền thuộc về tác giả, nhà xuất bản, nhóm tạo ebook..., ebook đưa lên cố giữ nguyên nguồn ebook tuy nhiên cũng có thể mất thông tin khi định dạng lại cho phù hợp với phần mềm đọc sách.

Không khuyến khích in ấn (ít ra cũng giúp ích cho môi trường) và thương mại hóa ebook.

Phần mềm đọc sách trên di động

Khuyến nghị dùng Chrome để truy cập trang web. Để tối ưu cho thiết bị di động bạn nên tải Phần mềm đọc sách BBBooks cho Android hoặc Window Phone từ Store theo liên kết dưới đây:

Android: Tải từ Play store

Window Phone: Tải từ Window store